_MG_3492+als+slim+object1.jpg

Huizen zonder muren

In de winter van 2016-2017 vertrok ik naar Griekenland om foto’s van de vluchtelingencrisis te maken. Ik werd, zoals veel mensen, geraakt door de verhalen die bijna dagelijks in het nieuws voorbijkwamen. Tegen de tijd dat ik vertrok, was de hoeveelheid aandacht voor de crisis alweer afgenomen. Ik hoop daarom dat ik met deze serie een nieuw hoofdstuk aan het verhaal van de vluchtelingen kan toevoegen.

De situatie is ten opzichte van de zomer van 2015 namelijk veranderd. Acute noodhulp is op veel plekken niet meer nodig en waar het wel nodig is, is nu enige structuur aanwezig. De vraagstukken die vluchtelingen, vrijwilligers, organisaties en overheden nu bezighouden, zijn vooral voor de lange termijn van belang. Hoe ziet de toekomst rondom het verblijf er bijvoorbeeld uit?

De vluchtelingen die besluiten om binnen de bureaucratische overheidswegen te blijven, zitten vast in kampen van variërende kwaliteit die worden omschreven als ‘limbo’. Het werd daarnaast de afgelopen maanden voor vluchtelingen steeds moeilijker om verder te reizen. Daarom wordt er nu meer in de kwaliteit van de kampen geïnvesteerd. Vrijwilligers komen daarnaast vanuit de hele wereld naar deze kampen om te helpen met het bieden van structuur aan het dagelijks leven.

In de goede kampen is onderdak, eten, onderwijs en worden activiteiten georganiseerd. In de basisbehoeften van de vluchtelingen wordt dus voorzien, maar is dit voldoende als het verblijf in de kampen nog jaren voortduurt? In plaats van integreren, worden de mensen van de samenleving weggehouden. Ze hebben niet de kans om zelfvoorzienend te zijn en bij te dragen aan de omgeving. In plaats daarvan wordt er voor de vluchtelingen gezorgd en gaat dit ten koste van hun zeggenschap over hun eigen leven.

De oplossingen die Griekenland voor het oplossen van de vluchtelingencrisis biedt, zijn niet voldoen, omdat dit land op een gebrekkige fundering staat. Het is een land vol corruptie en bureaucratie. Individuele Grieken kunnen zich hier wegwijs in maken door middel van hun sociale omgeving. Voor kwetsbare mensen, zoals vluchtelingen, is dit een onmogelijke opgave.

Dit verhaal is nog steeds actueel en het is noodzakelijk om het te blijven vertellen. Een document met de foto’s en verhalen kan je downloaden op deze pagina en ik wil je uitnodigen het te delen met anderen.

Samen kunnen we het beter maken.

Hedendaagse ruïnes, Leros

Hedendaagse ruïnes, Leros

Op een van de vele heuvels van Leros staat het geraamte van een villa. Hoelang is onbekend, maar het betonnen skelet is een zichtbare herinnering aan een betere tijd. Griekenland staat onder druk: klem tussen twee continenten. Zijn inwoners betalen geen belasting aan overheidsdiensten die niet werken, maar besteden liever geld aan steekpenningen. Sommige inwoners kunnen alleen niemand omkopen, omdat hun loon slechts 20 euro per dag beslaat. Samen kijken ze trots naar hun verleden, waar het westen ze om roemt, en met angst naar een recenter verleden dat hun herinnert aan dictatuur, onderdrukking en oorlog. In deze huizen, zonder muren, kunnen mensen eigenlijk geen vluchtelingen herbergen.

Portret van moeder en dochter, Ritsona

Portret van moeder en dochter, Ritsona

De vrouw wijst eerst naar mijn camera en vervolgens naar haar en haar dochtertje. ‘Picture?’ Vraagt ze mij. Ik neem hen mee naar de rand van het kamp, waar je uitkijkt over het geïmproviseerde voetbalveld, ga op mijn hurken zitten en maak de foto.

Een boom in Ritsona kamp

Een boom in Ritsona kamp

Ritsona, een vluchtelingekamp dat op een uur rijden boven Athene ligt, wordt gezien als een van de beste kampen van Griekenland. Mensen slapen niet meer in tenten, maar in containers. Daar is iedere dag eten, medische zorg, educatie, activiteit en mensen kunnen vrij het kamp in en uit. Maar wat betekent dit? De door vaak negen personen bewoonde containers zijn een teken dat het verblijf in de kampen permanent wordt. Er is iedere dag eten, maar soms betekent avondeten alleen wat gekookte rijst en een sinaasappel. Het ontbijt bestaat vaak uit een rol digestie koekjes, die gedeeld wordt met het hele gezin. Er is medische hulp, maar alleen tijdens kantoortijden, en de nooddiensten komen niet naar het kamp. Mensen kunnen vrij het kamp in en uit, maar ook mensen die kwaadwillend zijn kunnen dit. Ja, er is eten en ja ze hebben onderdak, maar dit betekent niet dat alles goed is in Ritsona.

Bakje met voedselkaartjes, Ritsona

Bakje met voedselkaartjes, Ritsona

Tijdens de voedseldistributie moet iedereen in de rij plaatsnemen. Wanneer je bij het eerste luik aankomt, moet je jouw containernummer opnoemen en soms moet je jezelf ook identificeren door middel van jouw containersleutel. Als dit allemaal in orde is, krijg je een kaart met jouw containernummer, de samenstelling van jouw gezin, of je water wilt, of er mensen met diabetes zijn en of je bepaalde dingen niet wilt hebben. Met jouw kaart neem je in de rij bij het tweede raam plaats. Hier neemt een vrijwilliger jouw kaart aan. Vervolgens vult hij of zij een tas met het rantsoen voor die maaltijd. De bewoner van het kamp krijgt vervolgens het tasje met eten mee om twee uur later weer in de rij op de volgende maaltijd te staan wachten.

Portet van Baba, Ritsona

Portet van Baba, Ritsona

Baba betekent papa in het Arabisch. Hij heeft deze titel al voor mijn aankomst in Ritsona gekregen. Ondanks de taalbarrière maakt hij altijd grappen of geeft hij vrijwilligers een tik met zijn wandelstok. Vaak nodigt Baba mensen in zijn containerruit en biedt hij ze tabak, fruit en koffie aan. Hij woont in zijn container met mama en zijn zoon van basisschoolleeftijd. Baba en mama hebben vast veel andere kinderen, maar ik heb nooit durven vragen waarom zij niet bij ze zijn.

Aanbouw aan container, Ritsona

Aanbouw aan container, Ritsona

Sinds de komst van de containers een paar maanden eerder, begrijpen de mensen dat hun aanwezigheid hier langer zal duren dan waar ze op hebben gehoopt. Sommige mensen nemen de resten van de tenten, waar ze eerst in sliepen, plastic zijlen, onderkanten van voedselkratten en afvalhout mee en maakten een kleine aanbouw voor hun tent.

Jonge mannen spelen voetbal, Leros

Jonge mannen spelen voetbal, Leros

Twee keer per week worden mannen bij de hotspot opgepikt om te voetballen. Zij kunnen dit op een klein, omheint voetbalveldje doen; tien minuten rijden vanaf de hotspot. Na Engelse les is dit absoluut de meest populaire activiteit. Echter is niet iedereen het met het sportieve uitje eens. Een paar weken eerder was het hek door een buurman gesloten die het niet eens was met de sportende vluchtelingen. Helaas komt dit vaker voor op Leros: een groot deel van de bewoners zien de hotspot en de mensen die daar noodgedwongen wonen liever verdwijnen. Soms is dit in de vorm van gesloten voelbalvelden en protesten en soms zelfs in geweld.

Portret van Miss G, Leros

Portret van Miss G, Leros

Miss G, zoals haar vrienden haar noemen, is een Syrische journaliste. Haar leven als journaliste was onmogelijk vertelt ze mij. Ze kon niets schrijven wat ofwel de regering ofwel het verzet als aanstootgevend zou ervaren en beiden waren levensgevaarlijk. Nu woont ze op het eiland Leros in een kamer in een huis met vrouwen. Op het moment zit ze in een depressie en het enige waar ze plezier en trots uithaalt is het verzorgen van de vele katten rondom het huis. Ze volgt Engelse en Griekse taallessen en probeert op deze manier wat structuur in haar leven aan te brengen. Het liefst blijft Miss G op Leros om daar een nieuw leven op te bouwen.

Kapper, Ritsona

Kapper, Ritsona

In het kamp zijn een aantal kleine ondernemingen ontstaan, waaronder een groenteman, een falafelkraampje en een kapper. Volwassenen krijgen een toelage van 90 euro per maand. Hiervan kunnen zij wat extraatjes betalen, zoals koekjes, sigaretten en soms een knipbeurt.

Portret van Abdoesala en Maha, Ritsona

Portret van Abdoesala en Maha, Ritsona

Het is niet makkelijk om drie basisschoolkinderen in een vluchtelingenkamp op te voeden. Verwaarlozing is door het kamp heen voelbaar en veel ouders zijn niet meer in staat hun kinderen de liefde en bescherming te bieden die zij nodig hebben. Dit is allesbehalve waar voor Abdoeslala en Maha die met zoveel liefde, zorg en plezier hun kinderen verzorgen en opvoeden in het kamp. Maar de toekomst is ook voor hen onzeker. Moeten en kunnen Abdoeslala en Maha dit leven de komende vijf, tien of vijftien jaar met hun optimisme volhouden?

Hotspot Leros

Hotspot Leros

Een verraderlijke, romantische zonsondergang in de baai van Leros. Deze diepste, natuurlijke baai van Europa speelde de afgelopen honderd jaar een grote rol bij veel veroveringen en bezettingen, waarvan de sporen over het hele eiland zijn terug te vinden. De oude Italiaanse legerhoofdbasis, havengebouwen in fascistische stijl staan naast de psychiatrische inrichtingen waar het eiland in de jaren 90 een slechte naam door kreeg. Hier aan het water is de hotspot van Leros, voor een oud en verlaten psychiatrische inrichting en naast het zomerhuisje van Mouslini. De containers staan strak tegen elkaar aangebouwd, met meerdere hekken erin en er omheen. Het is een benauwde plek waar je alleen uit mag na het laten zien van de juiste papieren, die je pas twintig dagen na aankomst krijgt. Dit is een grenseiland tussen de Europese Uni en het steeds dreigendere Turkije, waar meer tanks dan supermarkten te vinden zijn.